Radne grupe Nacionalnog konventa o Evropskoj uniji (NKEU) za poglavlja 23 i 24 upozorile su da način na koji se trenutno organizuju javne rasprave o važnim zakonima ozbiljno narušava kvalitet procesa i dovodi u pitanje napredak Srbije u evropskim integracijama.
U saopćenju se navodi da su u posljednje dvije sedmice otvorene rasprave o izmjenama Porodičnog zakona te o tri nova zakona iz oblasti unutrašnjih poslova, ali da su uočeni brojni problemi koji ukazuju na ograničavanje stvarnog učešća javnosti.
Iz NKEU ističu da je riječ o praksi koja se ponavlja godinama, te naglašavaju da institucije formalno ispunjavaju minimalne proceduralne zahtjeve, ali bez stvarne namjere da uključe javnost u donošenje odluka.
„NKEU smatra neprihvatljivim ovakav način sprovođenja javnih rasprava o zakonima od izuzetnog značaja za građane, ali i za proces evropskih integracija Srbije, čime se suštinski obesmišljava učešće zainteresovane javnosti“, navodi se u saopćenju.
Posebno se problematičnim ocjenjuje način informisanja javnosti, jer su rasprave najavljivane isključivo putem web stranica ministarstava i portala e-Konsultacije, bez šire kampanje. Uz to, okrugli stolovi organizovani su već prvog dana, što je dodatno otežalo pripremu zainteresovanih učesnika.
„Javne rasprave su pokrenute na kraju radne nedelje i obuhvataju neradne, praznične dane, čime se njihov efektivni vremenski okvir dodatno skraćuje“, upozoravaju iz Konventa.
Kritike su upućene i zbog paralelnog razmatranja više kompleksnih zakona, među kojima je i Nacrt zakona o unutrašnjim poslovima sa gotovo 300 članova, što dodatno otežava kvalitetnu analizu i javno učešće.
NKEU podsjeća da je još u avgustu 2025. odbio učešće u konsultacijama o ovom zakonu, smatrajući da se dijalog ne može voditi bez poštivanja postojećih propisa i uz nedovoljnu transparentnost.
U saopćenju se također ukazuje da tri od četiri zakona predstavljaju dio obaveza iz Reformske agende, čije ispunjenje omogućava pristup fondovima Evropske unije iz Plana rasta. Ipak, upozorava se da brzina ne smije biti izgovor za loš kvalitet procesa.
„Neprihvatljivo je da se zakoni iz oblasti unutrašnjih poslova dugo pripremaju netransparentno, a potom izlažu kratkoj javnoj raspravi“, poručuju iz NKEU.
Dodatno zabrinjava, kako navode, to što u dokumentima o usklađenosti sa pravnom tekovinom EU često nisu precizno navedeni propisi sa kojima se zakoni usklađuju, iako oni postoje.
NKEU je pozvao nadležne institucije da obezbijede transparentne i inkluzivne procese, kao i Evropsku komisiju da posebnu pažnju posveti kvalitetu procedura donošenja zakona, a ne samo njihovom formalnom usvajanju.
Evropska komisija u svojim izvještajima već godinama ukazuje na važnost participativnog zakonodavnog procesa, dok organizacije civilnog društva često upozoravaju da nedostatak transparentnosti smanjuje povjerenje građana u institucije. U kontekstu pregovaračkih poglavlja 23 i 24, koja se odnose na vladavinu prava, kvalitet procesa donošenja zakona smatra se ključnim pokazateljem napretka.